Gürcüstanın neft ixracındakı sıçrayışın arxasında nə dayanır?

Gürcüstan iqtisadiyyatı iyul ayında 8 faiz böyüyüb. Artımın əsas səbəbi isə neft sektoru olub. Söhbət Gürcüstanda hasil olunan neftdən getmir. Ölkədə neft hasilatı demək olar ki, yoxdur.

Burada söhbət idxal edilən, Qara dəniz sahilində emal olunan və daha sonra “Gürcüstan neft məhsulları” adı ilə ixrac edilən Rusiya mənşəli xam neftdən gedir.

Bu proses fonunda Qərbi Afrikanın kiçik ölkəsi Toqo Gürcüstanın əsas ticarət tərəfdaşlarından birinə çevrilib. Bu, ötən il mövcud olmayan yeni ticarət istiqamətidir.

Gürcüstanın Milli Statistika İdarəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında ölkə iqtisadiyyatının orta artımı 7,9 faiz təşkil edib. Qurumun rəhbəri Qoqita Todradze bu artımda neft emalı sənayesinin, xüsusilə Qara dəniz sahilində yerləşən və “Black Sea Petroleum” şirkəti tərəfindən idarə olunan Kulevi neft terminalının rolunu vurğulayıb.

Qeyd edək ki, Rusiya xam neftindən istifadə etdiyi üçün Kulevi terminalı yaxın zamanda Aİ-nin 21-ci sanksiyalar paketinə daxil edilib.

Bu ilin ilk yeddi ayında xam neft idxalında ciddi artım qeydə alınıb. İdxal olunan neftin böyük hissəsinin Rusiya mənşəli olduğu, emaldan sonra isə Gürcüstan istehsalı olan yanacaq kimi ixrac edildiyi bildirilir.

Kerosin, qazoyl və mazut istehsalı kəskin artıb. İyul ayında bu məhsulların ixracı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 25 dəfə yüksəlib. Məhsullar əsasən Sinqapur, bir sıra Afrika ölkələri, Çin və Türkiyəyə göndərilib.

İlk yeddi ayda Gürcüstanın ümumi neft ixracı ötən illə müqayisədə təxminən 4000 faiz artaraq 543 milyon dolları ötüb.

Toqo: yeni ticarət istiqaməti

Bu artım fonunda Toqo xüsusi diqqət çəkir. Yanvar-iyul aylarında Gürcüstan bu ölkəyə 137 milyon dollar dəyərində neft ixrac edib.

Məlumata görə, Gürcüstan əvvəllər Toqoya faktiki olaraq heç bir məhsul ixrac etməyib. Hazırda bu istiqamət ölkənin ümumi ixracının təxminən 5 faizini təşkil edir və hətta uzunmüddətli regional ticarət tərəfdaşı olan Ermənistana ixrac həcmini də üstələyir.

Statistika idarəsinin məlumatlarında bu ticarət istiqaməti üzrə əvvəlki illərə dair müqayisəli göstəricilər yoxdur. Ekspertlərə görə, yeni bazarın qısa müddətdə əsas ixrac istiqamətlərindən birinə çevrilməsi neft ticarətinin xüsusiyyətləri ilə bağlı ola bilər.

Toqonun paytaxtı Lome Qərbi Afrikanın əsas tranzit limanlarından biri hesab olunur. Bir sıra hallarda yüklər məhsulun son istehlak yerinə deyil, logistika və sənədləşmə səbəbləri ilə aralıq limanlara qeydiyyata alına bilər.

Bu baxımdan Toqo Gürcüstan mənşəli kimi göstərilən Rusiya xam neftindən hazırlanmış məhsullar üçün tranzit məntəqəsi rolunu oynaya bilər.

Sanksiyalar fonunda artan diqqət

Ukraynada müharibə başlayandan sonra Gürcüstan hökuməti Moskva ilə iqtisadi əlaqələrinə görə Qərb tərəfdaşlarının tənqidləri ilə üzləşib.

Kulevi neft terminalı ilə bağlı vəziyyət də bu müzakirələrin bir hissəsinə çevrilib. Tənqidçilər hesab edirlər ki, Gürcüstan ərazisi Rusiya neftinin beynəlxalq bazarlara çıxışında rol oynaya bilər.

Tbilisi isə bu iddiaları rədd edir, neft emalı obyektinə qarşı sanksiyaların hüquqi əsasının olmadığını və Aİ qurumları ilə əməkdaşlıq etdiyini bildirir.

Bununla belə, Aİ-yə inteqrasiya prosesini davam etdirən Gürcüstan üçün neft ixracındakı bu dəyişikliklər və Kulevi terminalının sanksiyalar siyahısına daxil edilməsi siyasi və iqtisadi baxımdan diqqətçəkən məsələ olaraq qalır.

Hazırda neft emalı sektoru Gürcüstan iqtisadiyyatının artımında əsas amillərdən biri olaraq qalır. Toqonun bu ticarət zəncirindəki rolu isə gələcəkdə Rusiya neftinin ixrac dinamikasından asılı olacaq.

Teqlər

Gürcüstan iqtisadiyyat sanksiya Rusiya Toqo Kulevi neft ixracı