Taun institutunda əməkdaşın ölümü: Nələr məlumdur?

Sibirdə taun əleyhinə tədqiqat institutunun 28 yaşlı əməkdaşı Darya Şipilovanın ölümündən sonra onun tauna yoluxduğu barədə iddialar yayılıb. Rusiya səhiyyə qurumları laboratoriya müayinələrində taun infeksiyasına dair sübut aşkarlanmadığını bildirib. 

İrkutskda karantin tədbirləri başa çatsa da, qadının ölümünə səbəb olan xəstəlik hələ də müəyyən edilməyib.

Rəsmi açıqlamaların xronologiyası

29 sentyabr. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, Darya Şipilova ağır pnevmoniya ilə xəstəxanaya yerləşdirilib. O, Sibir və Uzaq Şərq İrkutsk Taun Əleyhinə Elmi-Tədqiqat İnstitutunda çalışıb.

2 oktyabr. “Meduza” xəbər saytının məlumatına görə, Şipilova İrkutsk yaxınlığındakı Şelexov şəhərində vəfat edib. Həmin gün İstehlakçı Hüquqlarının Müdafiəsi və İnsan Rifahı üzrə Federal Nəzarət Xidmətinin (“Rospotrebnadzor”) İrkutsk bölməsi təhlükəli infeksiyaya yoluxma şübhəsi ilə bağlı xüsusi komissiya yaradıldığını açıqlayıb. ÜST hadisədən media vasitəsilə xəbər tutub.

Oktyabrın əvvəli. Qonşu Buryatiya Respublikasının rəhbəri Aleksey Tsıdenov Şipilovanın taundan ölmüş ola biləcəyini bildirib. Lakin media onun açıqlamasını fərqli təqdim edib. “Kyiv Post” Tsıdenovun ağciyər taununa yoluxmanı təsdiqlənmiş fakt kimi açıqladığını, “Reuters” isə yalnız belə bir ehtimal irəli sürdüyünü yazıb. Tsıdenov daha sonra açıqlamasına aydınlıq gətirib.

3 oktyabr. ÜST yayılan məlumatları dəqiqləşdirmək üçün Rusiya rəsmiləri ilə əlaqə saxlayıb. Təşkilat oktyabrın 5-i, 6-sı və 7-də də əlavə məlumat istəyib.

4 oktyabr. “Rospotrebnadzor” Şipilovaya “səbəbi məlum olmayan pnevmoniya” diaqnozu qoyulduğunu açıqlayıb. “Associated Press”in məlumatına görə, genişmiqyaslı müayinələrdə onun peşə fəaliyyəti ilə əlaqəli mikroorqanizmlər aşkarlanmayıb.

“Reuters” bildirib ki, qurumun rəhbəri Anna Popova təcili iclas keçirmək üçün həftəsonu Sibirə gedib.

5 oktyabr. İrkutsk vilayətinin qubernatoru İqor Kobzev Şipilovanın səbəbi müəyyən edilməyən pnevmoniyadan öldüyünü və institut əməkdaşları arasında yeni xəstəlik hallarının qeydə alınmadığını bildirib.

Müstəqil “Lyudi Baykala” nəşri isə adları açıqlanmayan mənbələrə istinadən qadının ağciyər taunundan öldüyünü və İrkutskdakı bir neçə xəstəxanada karantin tətbiq edildiyini yazıb.

Rusiya sonradan ÜST-ə bildirib ki, Şipilovanın müalicə olunduğu xəstəxanadan başqa heç bir tibb müəssisəsində karantin tətbiq edilməyib.

Şelexovdakı İrkutsk Alüminium Zavodunun direktoru isə “Telegram”da əməkdaşlara ehtiyat tədbiri olaraq maska taxmağı tövsiyə etdiyini açıqlayıb.

6 oktyabr. ÜST-ün baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus bildirib ki, Rusiya İrkutsk vilayətində son vaxtlar taun hadisəsinin qeydə alınmadığını və xəstə ilə təmasda olan təxminən 200 nəfərin karantinə alındığını təşkilata bildirib.

7 oktyabr. ÜST səbəbi müəyyən edilməyən pnevmoniyaya yoluxduğu bildirilən ikinci institut əməkdaşı barədə məlumatlara aydınlıq gətirilməsi üçün Rusiyaya müraciət edib.

“Reuters”in məlumatına görə, “Rospotrebnadzor” Şipilovaya mənşəyi müəyyən edilməyən pnevmoniya diaqnozu qoyulduğunu açıqlayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə Moskvanın vəziyyətə nəzarət etdiyinə inandığını və Vaşinqtonun hadisənin bioloji silahla əlaqəli olduğunu düşünmədiyini bildirib.

8 oktyabr. “Xinhua” agentliyinin məlumatına görə, İrkutsk vilayətinin qubernatoru İqor Kobzev karantin tədbirlərinin başa çatdığını açıqlayıb.

“Meduza” yazıb ki, qubernator Şipilovanın işlədiyi patogenlərə qarşı peyvənd olunduğunu və institutda təhlükəli mikroorqanizmlərlə bağlı hər hansı qəza aşkarlanmadığını bildirib.

“Əl Cəzirə”nin məlumatına görə, Rusiya ikinci yoluxma halı barədə xəbərləri dezinformasiya adlandırıb.

10 oktyabr. ÜST hadisə ilə bağlı qiymətləndirməsini dərc edib.

Rusiya ÜST-lə hansı məlumatları bölüşüb?

ÜST-ün açıqlamasına görə, Rusiya rəsmiləri aşağıdakı məlumatları təqdim ediblər:

Şipilova ilə təmasda olan təxminən 200 nəfər yeddi gün ərzində tibbi nəzarətdə saxlanılıb və hər gün laboratoriya müayinəsindən keçirilib. Onların heç birində xəstəlik əlaməti aşkarlanmayıb.

Aparılan 5 500-dən çox laboratoriya müayinəsində xüsusilə təhlükəli patogen aşkar edilməyib.

Şipilova və onunla təmasda olan şəxslər taun da daxil olmaqla, müxtəlif infeksiyalara görə yoxlanılıblar.

İki müstəqil araşdırma institutda bioloji təhlükəsizliklə bağlı hər hansı qəza və ya qayda pozuntusu aşkarlamayıb.

Şipilova ilə əlaqəli başqa ağır pnevmoniya halı qeydə alınmayıb.

Qadın xəstəlik əlamətləri başlamazdan əvvəlki iki həftə ərzində İrkutsk vilayətindən kənara səfər etməyib.

Rusiya rəsmiləri ölümün səbəbini mənşəyi müəyyən edilməyən pnevmoniya kimi qeydə alıblar. Onların sözlərinə görə, müayinələr zamanı nə taun bakteriyası, nə də yoxlanılan digər təhlükəli patogenlər aşkarlanıb.

Rusiya tərəfi Şipilovanın işlədiyi patogenlərə qarşı peyvənd olunduğunu da bildirib.

ÜST nə deyir?

ÜST Rusiya rəsmilərinin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, hadisə ilə əlaqəli infeksiyanın yayılmasına dair sübut aşkarlanmadığını bildirib.

Təşkilat oktyabrın 11-də açıqlayıb ki, Şipilovanın ölümünə səbəb olan pnevmoniyanın mənşəyi hələ də məlum deyil və taun hadisəsi qeydə alınmayıb.

ÜST həmçinin yeddi günlük tibbi müşahidənin xəstəliyin bütün mümkün səbəblərini istisna etmək üçün kifayət etdiyini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirə bilməyib.

Təşkilatın fikrincə, hazırkı mərhələdə yoluxmanın laboratoriya fəaliyyəti ilə əlaqəli olması ehtimalını tam istisna etmək mümkün deyil. Bununla belə, Rusiyanın təqdim etdiyi məlumatlarda laboratoriyada hər hansı qəza və ya təhlükəsizlik pozuntusu aşkar edilməyib.

ÜST vurğulayıb ki, bioloji təhlükəsizliklə bağlı tövsiyələri yalnız ehtiyat məqsədi daşıyır və laboratoriyada qəza baş verdiyi anlamına gəlmir.

Təşkilat əlavə tibbi və laboratoriya məlumatları əldə olunduqca vəziyyəti izləməyə davam edəcəyini bildirib.

ÜST hadisə ilə əlaqədar səyahət və ticarətə hər hansı məhdudiyyət qoyulmasını tövsiyə etmir.

Sübutlarla təsdiqlənməyən iddialar

Şipilovanın ölümündən sonra internetdə hadisənin mümkün səbəbləri ilə bağlı müxtəlif iddialar yayılıb.

İddialardan birinə görə, qadın iş yerində içərisində canlı bakteriyalar olan sınaq şüşəsini yerə salıb. Bu barədə “Lyudi Baykala” nəşri də məlumat yayıb. Rusiya isə ÜST-ə bildirib ki, bu xəbərlər həqiqəti əks etdirmir.

Digər iddialarda Şipilovanın Taylana və ya Moldovaya səfərindən, yaxud Monqolustan sərhədinə yaxın ərazidə olmasından sonra xəstələndiyi bildirilib. “Reuters” bu iddiaları təsdiqləyən açıq sübut tapmayıb.

CNBC Rusiyanın “Mash” adlı “Telegram” kanalına istinadən Şipilovanın xəstələnməzdən əvvəl Buryatiyaya işgüzar səfər etdiyini bildirib.

ÜST səbəbi məlum olmayan pnevmoniyaya yoluxduğu bildirilən ikinci əməkdaş barədə məlumatların da yoxlanılmasını Rusiyadan istəyib.

Rusiya rəsmiləri bu xəbərləri təkzib ediblər. “Reuters” isə ikinci şəxsin öldüyünə dair sübut aşkarlamadığını bildirib.

Qonşu ölkələr təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirir

Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan sərhədlərində sanitar nəzarəti və ehtiyat tədbirlərini gücləndirdiklərini açıqlayıblar.

ÜST və ABŞ Rusiyadan hadisə ilə bağlı əlavə məlumat istəyib.

İctimai səhiyyə mütəxəssisləri isə ehtiyatlı yanaşmağa çağırıblar. Onlar indiyədək bu hadisə ilə əlaqəli yalnız bir xəstələnmə halının qeydə alındığını vurğulayıblar.

Taun haqqında nə bilirik?

Xəstəliyin törədicisi: Taun “Yersinia pestis” bakteriyasının yaratdığı yoluxucu xəstəlikdir. Bakteriya gəmiricilər və digər kiçik məməlilər arasında yayılır, əsasən onların üzərində yaşayan birələr vasitəsilə insanlara ötürülür.

Yoluxma yolları: İnsanlar yoluxmuş birələrin dişləməsi, infeksiyalı toxuma və materiallarla təmas nəticəsində tauna yoluxa bilərlər. Ağciyər taunu isə yoluxmuş şəxsin tənəffüs yolu ilə yaydığı infeksiyalı damcılar vasitəsilə ötürülə bilər.

Xəstəliyin üç əsas forması:

Bubon taunu – limfa düyünlərinin şişməsi ilə müşayiət olunur.
Septisemik taun – infeksiya qana yayılır.
Ağciyər taunu – ağciyərləri zədələyir və insandan insana keçə bilər.

Müalicə: Taun vaxtında aşkarlanarsa, antibiotiklərlə müalicə olunur. Müalicə edilmədikdə isə ölümcül ola bilər.

Harada yayılır? Taun bakteriyası Afrika, Asiya və Amerika qitələrinin bəzi bölgələrində heyvanlar arasında mövcudluğunu qoruyur. Sibirdə yaşayan vəhşi kiçik məməlilər də bakteriyanın təbii daşıyıcıları arasında ola bilər.

ÜST-ün məlumatına görə, son illərdə insanlar arasında ən çox taun hadisəsi Konqo Demokratik Respublikası və Madaqaskarda qeydə alınıb. Rusiyada isə belə hallar nadirdir.

Taun XIV əsrdə Avropada on milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan “Qara ölüm” epidemiyası ilə tanınır. Bu gün xəstəlik vaxtında aşkarlanarsa, antibiotiklərlə müalicə edilə bilər. Lakin müalicə olunmadıqda ölüm riski yüksəkdir.

Hansı suallar cavabsız qalır?

Darya Şipilovanın pnevmoniyaya yoluxmasının səbəbi və infeksiyanın mənbəyi hələ də məlum deyil.

Rusiya rəsmilərinin sözlərinə görə, laboratoriya müayinələrində taun bakteriyası, aparılan iki araşdırmada isə institutda bioloji təhlükəsizliklə bağlı hər hansı qəza və ya qayda pozuntusu aşkarlanmayıb.

ÜST isə ölümə səbəb olan xəstəliyin dəqiq diaqnozunun təsdiqlənmədiyini vurğulayır. Təşkilat yoluxmanın laboratoriya fəaliyyəti ilə əlaqəli olması ehtimalının tam istisna edilmədiyini və əlavə tibbi, eləcə də laboratoriya məlumatlarına ehtiyac olduğunu qeyd edir.

Rusiyanın gəldiyi nəticələri əsaslandıran sübutları ictimaiyyətə açıqlayacağı da hələ məlum deyil.

• Rusiyada taun şübhəsindən sonra Ermənistana gələnlər yoxlanıla bilər
• Rusiya: Sibirdə laboratoriya əməkdaşının ölümündən sonra taun aşkarlanmayıb

Teqlər

Rusiya Sibir İrkutsk İrkutsk Taun Əleyhinə Elmi-Tədqiqat İnstitutu Darya Şipilova taun ÜST Tedros Adhanom Qebreyesus pnevmoniya