Bakıda minatəmizləmə sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub

Bakıda oktyabrın 15-də keçiriləcək Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə görüşü ərəfəsində Azərbaycan, Kamboca və Laos üçün ortaq problemlərdən biri mina və partlamamış hərbi sursatların yaratdığı təhlükədir.

Mina və partlamamış hərbi sursatların yaratdığı təhlükə bu üç ölkə üçün həm humanitar, həm də iqtisadi baxımdan ciddi problem olaraq qalır.

Zirvə görüşü ərəfəsində Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manet oktyabrın 12-də, Laos Prezidenti Thonqlun Sisulit isə oktyabrın 13-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevlə görüşüblər. Danışıqlarda minatəmizləmə sahəsində əməkdaşlıq imkanları da müzakirə edilib. Mina təhlükəsi hər üç ölkədə fərqli münaqişələr nəticəsində yaransa da, onların ortaq məqsədi minalanmış əraziləri təmizləmək və insanların təhlükəsizliyini təmin etməkdir.

Fərqli münaqişələr, oxşar problemlər

Laos dünyada partlamamış hərbi sursatlardan ən çox zərər çəkmiş ölkələrdən biridir. “Landmine and Cluster Munition Monitor”un məlumatına görə, 1964–1973-cü illərdə Laos ərazisinə iki milyon tondan çox bomba atılıb. Bunların arasında 270 milyondan artıq kasetli sursat elementi olub.

Onilliklərdir davam edən təmizləmə işlərinə baxmayaraq, 2024-cü ilin sonuna ölkədə təxminən 1500 kvadratkilometr ərazi təhlükəli olaraq qalırdı. Həmin il 75 kvadratkilometr ərazi təmizlənib. Bununla belə, Laos rəsmiləri minatəmizləmə işlərinin 2030-cu ildən sonra da davam etdirilməli olacağını bildirirlər.

Kambocada mina təhlükəsi 1970–1998-ci illərdə baş vermiş münaqişələrin nəticəsidir. “Associated Press” agentliyinin məlumatına görə, həmin dövrdə ölkə ərazisinə dörd-altı milyon mina və digər partlayıcı müharibə qalığı səpələnib. Münaqişələr başa çatdıqdan sonra Kambocada mina və digər partlayıcılar nəticəsində təxminən 20 min nəfər həlak olub, 45 minə yaxın insan yaralanıb.

Təhlükənin hələ də qalmasına baxmayaraq, Kamboca humanitar minatəmizləmə sahəsində beynəlxalq səviyyədə tanınan təcrübə qazanıb. Hazırda ölkə xaricdə həyata keçirilən minatəmizləmə əməliyyatlarına mütəxəssislər göndərir və texniki biliklərini digər ölkələrlə bölüşür.

Azərbaycanda isə Qarabağ bölgəsində minatəmizləmə işləri ölkənin yenidənqurma prosesinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilib.

Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, 2020-ci ildən bəri mina partlayışları nəticəsində 437 nəfər həlak olub və ya yaralanıb. Onlardan 73-ü həyatını itirib. Azərbaycan rəsmilərinin hesablamalarına əsasən, ölkə ərazisinin 13 faizindən çoxu mina və partlayıcı müharibə qalıqları ilə çirklənib.

Minaların sayı ilə bağlı qiymətləndirmələr isə fərqlənir. Azərbaycan rəsmiləri təsirə məruz qalmış ərazilərdə bir milyondan çox mina basdırıldığını bildirirlər. Bəzi beynəlxalq təşkilatların hesablamalarına görə isə bu rəqəm 1,5 milyona çata bilər.

Minatəmizləmə sahəsində əməkdaşlıq genişlənir

Bakıda aparılan müzakirələr göstərib ki, ölkələrin üzləşdiyi təhlükələr fərqli olsa da, onların minatəmizləmə üçün texniki vasitələrə və humanitar dəstəyə ehtiyacları oxşardır.

Mütəxəssislərin qarşısında duran əsas vəzifə yalnız minaları zərərsizləşdirmək deyil, həm də onların yerləşdiyi əraziləri dəqiq müəyyənləşdirməkdir.

Təhlükəli sahələrin araşdırılması minatəmizləmə prosesinin ən vacib və çox vəsait tələb edən mərhələlərindən biridir. Bu, resurslardan səmərəli istifadə etməyə və riskin az olduğu ərazilərdə lazımsız əməliyyatların qarşısını almağa imkan verir.

Azərbaycanla Cənub-Şərqi Asiya ölkələri arasında bu sahədə əməkdaşlıq artıq formalaşmağa başlayıb.

Sentyabrda Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi (ANAMA) ilə Kambocanın paytaxtı Pnompendə yerləşən ASEAN Regional Minatəmizləmə Mərkəzi (ARMAC) arasında anlaşma memorandumu imzalanıb. Hər iki qurum təcrübə və qabaqcıl metodların mübadiləsi məqsədilə Laos rəsmiləri ilə də əlaqələr qurub.

Beynəlxalq humanitar təşkilatlar da əməkdaşlıqda iştirak edir. APOPO təşkilatı daha əvvəl minaların aşkarlanması və təmizlənməsi layihəsi çərçivəsində Kambocadan olan mütəxəssislər qrupunu Azərbaycana göndərib. Təşkilatın Kambocadakı təlim mərkəzləri isə müxtəlif ölkələrdə aparılan minatəmizləmə əməliyyatlarına dəstək verməyə davam edir.

Danışıqlardan əməkdaşlığa

Kamboca nümayəndə heyətinin Bakıya səfəri zamanı minatəmizləmə sahəsində ayrıca saziş imzalanmayıb. İki ölkə arasında əldə olunan razılaşmalar iqtisadi əməkdaşlıq, vergitutma və təhsil sahələrini əhatə edib.

Bununla belə, tərəflərin açıqlamaları minatəmizləmə sahəsində praktik əməkdaşlığa marağın artdığını göstərir.

Prezident İlham Əliyev təcrübə, bilik və təlim mübadiləsinin əhəmiyyətini vurğulayıb. Azərbaycan rəsmiləri də ölkənin minatəmizləmə, yenidənqurma və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı proseslərini eyni vaxtda həyata keçirmək sahəsində qazandığı təcrübəni dəfələrlə vurğulayıblar.

Bu baxımdan danışıqların ən real nəticəsi yeni irimiqyaslı təşəbbüsdən daha çox, mövcud texniki əməkdaşlığın genişləndirilməsi ola bilər.

Əməkdaşlıq təlim proqramlarını, tanışlıq səfərlərini, qurumlararası təcrübə mübadiləsini və texnologiyaların paylaşılmasını əhatə edə bilər.

Maliyyə çatışmazlığı əsas maneələrdən biridir

Hər üç ölkə üçün minatəmizləmə sahəsində əsas maneələrdən biri maliyyə çatışmazlığıdır.

Azərbaycan minatəmizləmə əməliyyatlarının böyük hissəsini dövlət vəsaiti hesabına maliyyələşdirməyə davam etdiyini, eyni zamanda xüsusi avadanlıq və qabaqcıl texnologiyalara çıxış imkanlarını genişləndirməyə çalışdığını bildirir. Kambocada minatəmizləmə sektoru əsasən beynəlxalq donorların maliyyə dəstəyindən asılıdır. Laos da bu sahədə böyük ölçüdə xarici yardıma güvənir.

Humanitar təşkilatlar xəbərdarlıq edirlər ki, kifayət qədər texniki bilik və təcrübə olsa belə, maliyyə dəstəyinin qeyri-sabitliyi minatəmizləmə işlərini ciddi şəkildə ləngidə bilər.

Bakıda aparılan müzakirələr bir daha göstərib ki, münaqişələr fərqli olsa da, onların miras qoyduğu mina və partlayıcı sursat təhlükəsinin aradan qaldırılması hər üç ölkə üçün oxşar çətinliklər yaradır.

• Azərbaycanda abidələrin qorunmasında yeni texnologiyaların tətbiqi müzakirə olunub

Teqlər

Azərbaycan Prezident İlham Əliyev Kamboca Laos Hun Manet Thonqlun Sisulit minatəmizləmə AQEM