Gürcüstan Cənubi Qafqazdakı strateji rolunu ABŞ və Aİ qarşısında önə çəkir

Gürcüstanın iki yüksəkvəzifəli rəsmisi bu həftə Nyu-Yorkda ayrı-ayrı çıxışlarında eyni məqamı vurğulayıb: Cənubi Qafqazın strateji əhəmiyyəti artır və Tbilisi bu prosesdə mərkəzi rol oynamaq istəyir.

Baş nazir İrakli Kobaxidze bu mövqeyi daha geniş çoxtərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində təqdim edib. Xarici işlər naziri Maka Boçorişvili isə ABŞ və Aİ-yə daha birbaşa mesaj ünvanlayıb. Hər iki çıxış Gürcüstanın hazırkı diplomatik yanaşmasını daha aydın göstərir.

Kobaxidze sülh və regional imkanları vurğulayır

“Çoxtərəfli Tərəfdaşlıq Sammiti”ndə çıxış edən Kobaxidze Gürcüstanın Rusiya tərəfindən işğal olunduğunu bildirdiyi ərazilərlə bağlı mövqeyini bir daha açıqlayıb. Gürcüstan hökumətinin məlumatına görə, ölkə ərazisinin 20 faizi işğal altındadır. Tbilisi bildirir ki, münaqişənin “işğala son qoyulması, barışıq və etimadın bərpası” yolu ilə sülh şəraitində həllinə çalışır. Kobaxidze Gürcüstanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə beynəlxalq dəstəyin davam etdirilməsinə də çağırıb.

Kobaxidze daha sonra bütövlükdə regiona toxunaraq Cənubi Qafqazın yeni imkanlar dövrünə qədəm qoyduğunu, regional əməkdaşlığın ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi üçün yeni perspektivlər yaratdığını deyib.

Onun çıxışı Vaşinqton və ya Brüsselə birbaşa müraciətdən daha çox çoxtərəflilik, beynəlxalq hüquq, sülh və regional əməkdaşlıq üzərində qurulub.

Boçorişvili Qərblə tərəfdaşlığı önə çəkir

Xarici işlər naziri Maka Boçorişvili isə regional məsələlərə “Concordia” Sammitində daha birbaşa toxunub. O, Cənub-Şərqi Avropa və Qara dəniz regionunun sabitlikdə roluna həsr olunan paneldə çıxış edib.

Boçorişvili Gürcüstanın Qərblə uzunmüddətli tərəfdaşlığına və Avropa ilə Asiya arasındakı geosiyasi mövqeyinə xüsusi diqqət çəkib. Gürcüstan onilliklər ərzində ABŞ və NATO-nun rəhbərlik etdiyi missiyalarda, o cümlədən Əfqanıstanda iştirak edib. NATO üzvü olmamasına baxmayaraq, Gürcüstan Əfqanıstandakı missiyaya ən çox hərbçi göndərən ölkələrdən biri olub.

Boçorişvili dəfələrlə bildirib ki, Gürcüstanın regional bağlantı mərkəzi kimi rolunun artması ölkənin Avropa İttifaqına qoşulmaq məqsədini dəyişmir. O, Avropaya inteqrasiyanı Gürcüstan üçün strateji və tarixi seçim kimi təqdim edib.

Beləliklə, iki çıxış ziddiyyətli mesajlardan daha çox iki istiqamətli diplomatik yanaşmanı göstərir: Kobaxidze Gürcüstanın artan regional əhəmiyyətini çoxtərəflilik və bağlantılar kontekstində təqdim edir, Boçorişvili isə ölkənin ABŞ, NATO və Aİ ilə mövcud tərəfdaşlığını önə çıxarır.

Yeni nəqliyyat bağlantıları regionun rolunu dəyişir

Regionda baş verən dəyişikliklər bu yanaşmaya əlavə əsas yaradır.

2025-ci il avqustun 8-də Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Ağ Evdə regional bağlantıların genişləndirilməsini nəzərdə tutan birgə bəyannamə imzalayıblar.

Bəyannamədə Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun (TRIPP) yaradılması nəzərdə tutulur. Marşrut Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisindən keçən tranzit bağlantısını təmin etməlidir. Ermənistan öz ərazisində layihənin əhatə etdiyi sahələr üzərində suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və yurisdiksiyasını saxlayır.

Azərbaycan 2025-ci ilin oktyabrında Ermənistana malların tranzitinə tətbiq olunan məhdudiyyətləri də aradan qaldırıb. Əliyevin sözlərinə görə, planlaşdırılan marşrut 2028-ci ilin sonunadək açıla və ilkin mərhələdə ildə təxminən 15 milyon ton yük daşıya bilər.

Layihənin Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu — Orta Dəhlizi gücləndirəcəyi gözlənilir. Bu marşrut Rusiyadan yan keçir.

Gürcüstan artıq bu marşrut üzərində strateji mövqeyə malikdir. Regional bağlantıların genişlənməsi Tbilisi üçün daha çox yük axını və tranzit gəliri ilə yanaşı, Qara dənizlə Xəzər regionları arasında körpü kimi strateji əhəmiyyətinin də artması demək ola bilər.

• Gürcüstan Anakliya limanı ilə Aİ-nin nəqliyyat şəbəkəsinə qoşulur, Orta Dəhliz güclənir

Türkiyə ilə əlaqələr əlavə imkan yaradır

Regional bağlantıların genişləndirilməsi Kobaxidzenin Nyu-Yorkda Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşünə də əlavə kontekst verir.

Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyə Xəzər regionu ilə Avropa arasındakı Şərq–Qərb nəqliyyat əlaqələrinin əsas hissələrindən biri olan Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xətti ilə bir-birinə bağlanır. Modernləşdirmə işlərindən sonra dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyəti artırılıb.

Tbilisi Türkiyə ilə nəqliyyat və enerji əməkdaşlığını genişləndirir. Bu əməkdaşlıq Gürcüstanın Avropa, Qara dəniz, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında mühüm bağlantı rolunu gücləndirə bilər.

Diplomatik ambisiyalar siyasi reallıqla üzləşir

Bununla belə, Gürcüstanın bu diplomatik mesajı ölkənin Aİ və ABŞ ilə münasibətlərindəki gərginlik fonunda səsləndirilir.

Gürcüstanın Aİ-yə üzvlük prosesi faktiki olaraq dayanıb. Kobaxidze 2024-cü ilin noyabrında bildirib ki, hökuməti 2028-ci ilin sonunadək Aİ-yə üzvlük danışıqlarının açılması məsələsini gündəliyə gətirməyəcək. Aİ liderləri artıq 2024-cü ilin iyununda Gürcüstan hökumətinin siyasətinin ölkənin üzvlük prosesinin faktiki dayanmasına gətirib çıxardığını bildirmişdilər. Avropa Komissiyası isə Gürcüstanı yalnız adı namizəd ölkə olan dövlət kimi xarakterizə edib.

Vaşinqtonla münasibətlərdə də ciddi gərginlik yaranıb. ABŞ 2024-cü ildə bir sıra Gürcüstan rəsmilərinə sanksiya tətbiq edib. Həmin ilin dekabrında isə ABŞ Maliyyə Nazirliyi “Gürcü Arzusu” partiyasının təsisçisi və fəxri sədri Bidzina İvanişvilini sanksiyalar siyahısına daxil edib.

Bununla yanaşı, diplomatik təmaslar davam edir. Boçorişvili sentyabrın 8-də ABŞ-nin Tbilisidə yeni təyin olunmuş müvəqqəti işlər vəkili ilə görüşüb. Tərəflər ikitərəfli münasibətləri və gələcək əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə ediblər.

Bu fonda Nyu-Yorkdakı çıxışların əsas mesajı aydın görünür. Gürcüstan ABŞ və Aİ ilə münasibətlərdəki gərginliyə baxmayaraq, öz coğrafi mövqeyini önə çəkir. Tbilisi Cənubi Qafqazın nəqliyyat və ticarət baxımından artan əhəmiyyətinin Qərblə əməkdaşlıq üçün vacib olduğunu vurğulayır.

• Günün icmalı – 22 sentyabr
• Gürcüstan ABŞ-nin İran aviaşirkətlərinə qarşı sanksiyalarına əməl edəcək

Teqlər

Gürcüstan Cənubi Qafqaz İrakli Kobaxidze Maka Boçorişvili ABŞ Avropa İttifaqı TRIPP Azərbaycan Ermənistan regional əməkdaşlıq Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xətti