COP17: Dünya 2030-cu il bioloji müxtəliflik hədəflərinə çata biləcəkmi?

Ermənistan COP17-yə ev sahibliyi etməyə hazırlaşır. Yeni proqnozlar göstərir ki, ölkələrin təbiəti qorumaqla bağlı vədləri ilə 2030-cu ilədək əldə edə biləcəkləri nəticələr arasında fərq artır.

Dünyanın quru və dəniz sahələrinin 30 faizini mühafizə altına almaq üçün cəmi dörd ili qalıb. Lakin ölkələr mövcud öhdəliklərini tam yerinə yetirsələr belə, bu hədəfə çata bilməyəcəklər.

Oktyabrın 16-da İrəvanda keçirilən BMT-nin Bioloji Müxtəliflik Liderlərinin Sammitində çıxış edən Baş katib Antonio Quterreş xəbərdarlıq edib ki, bir milyondan çox növ yoxolma təhlükəsi ilə üz-üzədir: “İrəliləyiş qeyri-bərabər və çox ləngdir”.

Oktyabrın 19-dan 30-dək keçiriləcək COP17-də əsas diqqət kağız üzərindəki öhdəliklərdən ölçülə bilən nəticələrə yönələcək.

2030-cu il üzrə qlobal bioloji müxtəliflik hədəfləri nədir?

2022-ci ildə hökumətlər bioloji müxtəlifliyin itirilməsinin qarşısını almaq və onu bərpa etmək məqsədilə 23 hədəfi əhatə edən Kunminq-Monreal Qlobal Bioloji Müxtəliflik Çərçivəsini qəbul ediblər.

Sənədin ən tanınmış öhdəliyi olan “30x30” çərçivəsində planetin quru, daxili su hövzələri, sahil əraziləri və okeanlarının ən azı 30 faizinin səmərəli mühafizəsi və idarə olunması nəzərdə tutulur.

Konvensiya Katibliyinin rəsmi proqramına əsasən, COP17 irəliləyişi qiymətləndirmək və icranı sürətləndirmək üçün əsas platforma olacaq.

Dünya “30x30” hədəfindən nə qədər geri qalır?

Son proqnozlar mövcud öhdəliklərin kifayət etmədiyini göstərir. Quterreş oktyabrın 16-da bildirib ki, bütün milli öhdəliklər icra olunsa belə, 2030-cu ilə qədər quru ekosistemlərinin yalnız 26 faizi, dəniz ekosistemlərinin isə 12 faizi mühafizə altına alınacaq.

Bu da nəzərdə tutulan 30 faizlik hədəfdən müvafiq olaraq 4 və 18 faiz bəndi geri qalmaq deməkdir.

2022-ci ildən bəri müəyyən irəliləyişlər də əldə olunub. Çərçivə qəbul edildikdən sonra əlavə 1,3 milyon kvadrat kilometr quru və 6 milyon kvadrat kilometr okean sahəsi rəsmi mühafizə statusu alıb.

Tərəflərin təxminən 90 faizi milli bioloji müxtəliflik hədəflərini müəyyənləşdirib. Lakin ərazilərin rəsmi mühafizəyə götürülməsi onların səmərəli idarə olunduğu mənasına gəlmir.

Qlobal mühafizə layihələri necə maliyyələşdirilir?

Liderlərin sammitində “Bezos Earth Fund” da daxil olmaqla doqquz özəl donor 100-dən çox ölkədə təhlükə altında olan növlərin bərpasına dəstək üçün növbəti beş il ərzində 500 milyon dollardan çox vəsait ayıracağını elan edib.

Eyni zamanda, Avropa Komissiyası Aİ-nin beynəlxalq bioloji müxtəliflik maliyyəsini 3,5 milyard avrodan 7 milyard avroya çatdırmaq öhdəliyinə sadiq qaldığını bəyan edib. İclasda həmçinin rəqəmsal genetik məlumatların kommersiya istifadəsindən əldə olunan gəlirlərin bölüşdürülməsi üçün 2024-cü ildə təsis edilmiş “Kali Fondu” da müzakirə olunur.

COP17 nə üçün Ermənistanda keçirilir və proqramda nələr var?

Ermənistan üçün COP17 həm də diplomatik fürsət xarakteri daşıyır. Ölkənin xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bildirib ki, tədbirə ev sahibliyi etmək ölkənin ikiillik COP17 sədrliyi dövründə beynəlxalq əməkdaşlığı möhkəmləndirəcək.

COP17 çərçivəsində Kunminq-Monreal çərçivəsinin 23 hədəfi üzrə ilk qlobal qiymətləndirmə aparılacaq. Hökumətlər milli hesabatları və tətbiq problemlərini nəzərdən keçirəcəklər. Konfransın nazirlər seqmenti oktyabrın 27–28-də, yekun danışıqlar isə oktyabrın 30-da baş tutacaq. Növbəti qlobal icmal 2030-cu ildə keçiriləcək COP19-da planlaşdırılır.

Teqlər

COP17 bioloji müxtəliflik Ermənistan BMT təbiətin mühafizəsi 2030 hədəfləri ekosistemlər Antonio Quterreş