Çin 2028-ci ilədək Marsın süni intellekt əsaslı ilk geoloji xəritəsini hazırlayacaq

Çin 2028-ci ilin sonunadək Marsın süni intellekt əsasında hazırlanan ilk geoloji xəritəsini tamamlamağı planlaşdırır. Layihə Qırmızı planetin qədim su tarixini araşdırmağı və Marsın geoloji zaman bölgüsü üçün Çinin hazırladığı yeni sistemi beynəlxalq standart kimi irəli sürməyi nəzərdə tutur.

Çinin “Tianwen-3” missiyasının baş alimi, Çin Elmlər Akademiyasının akademiki Hou Zenqçian planı sentyabrın 28-də Pekində keçirilən simpoziumda açıqlayıb.

Yeni xəritə Marsın bütün səthini əhatə edəcək. Onun hazırlanmasında “Zhurong” roverinin məlumatları, orbital görüntülər, radar, cazibə və maqnit ölçmələri, həmçinin Çin, ABŞ və Avropa Kosmik Agentliyinin Mars missiyalarından əldə olunan məlumatlar birləşdiriləcək.

Layihədə süni intellekt əsas rol oynayacaq. Sistem böyük həcmdə məlumatı təhlil edəcək. İnformasiyalar Marsdakı minerallardan planetin iri geoloji strukturlarınadək geniş sahəni əhatə edəcək. Nəticələrin elmi əsaslı olması üçün geoloqların bilik və təcrübəsi də modellərə daxil ediləcək.

Xəritənin hazırlanmasında 2021-ci ildə “Tianwen-1” missiyası çərçivəsində Marsa enən “Zhurong” roverinin məlumatlarından da istifadə olunacaq. Bu informasiyalar Marsda təxminən 3,5 milyard il əvvəl böyük okeanın mövcud ola biləcəyinə, həmçinin təxminən 1,6 milyard il əvvəl qısamüddətli daşqınların baş verdiyinə dair dəlillər təqdim edib.

Bu nəticələr əsasında Çin Marsın geoloji zaman bölgüsü üçün yeni sistem də təklif edir. Mövcud sistem əsasən kraterlərin sıxlığına əsaslanır və dəqiq tarixləndirmə vermir. Pekin daha dəqiq xronoloji model hazırlamağı və onun beynəlxalq elmi standart kimi qəbul olunmasına nail olmağı hədəfləyir.

Layihə eyni zamanda 2028-ci ilin sonunda buraxılması planlaşdırılan “Tianwen-3” missiyası üçün mühüm elmi baza yaradacaq. Missiyanın məqsədi Marsdan ən azı 500 qram material toplamaq və nümunələri təxminən 2031-ci ildə Yerə gətirməkdir. Proses uğurlu olarsa, Çin Marsdan nümunələri Yerə qaytaran ilk ölkə olacaq.

Mars elmi üçün yeni standart

Hazırkı beynəlxalq sistem Marsın geoloji tarixini “Noachian”, “Hesperian” və “Amazonian” adlanan üç əsas dövrə bölür. Bu bölgü dəqiq tarixlərə deyil, planetin səthində görünən zərbə kraterlərinin sıxlığına əsaslanır.

Çin alimlərinin təklif etdiyi yeni yanaşma isə geoloji proseslərin daha dəqiq tarixləndirilməsini nəzərdə tutur. Hou bildirib ki, Pekin bu çərçivənin beynəlxalq elmi konsensus kimi qəbul edilməsinə çalışacaq.

Layihədə təkcə Çin məlumatlarından deyil, ABŞ və Avropa Kosmik Agentliyinin Mars missiyalarından əldə olunan məlumatlardan da istifadə ediləcək. Görüntülər, spektral məlumatlar, radar, cazibə və maqnit ölçmələri vahid məlumat bazasında birləşdiriləcək. Süni intellekt bu məlumatları konkret ərazilərdə mineralların müəyyənləşdirilməsindən planet miqyasında geoloji strukturların xəritələnməsinədək müxtəlif səviyyələrdə təhlil edəcək.

Hazırlanacaq xəritəyə “Tianwen-3” missiyasının planlaşdırılan eniş ərazisinin 1:50 000 miqyaslı yüksək dəqiqlikli geoloji xəritələri də daxil ediləcək.

Alimlərin fikrincə, bu metod gələcəkdə Ay, Venera və asteroidlərin geoloji tədqiqatlarında da istifadə oluna bilər.

Çinin kosmik proqramı genişlənir

Marsın xəritələndirilməsi layihəsi Çinin genişlənən planetar tədqiqat proqramında növbəti mühüm mərhələdir. “Zhurong” 2021-ci ilin mayında Marsa endikdən sonra Çin ABŞ-dən sonra bu planetə tədqiqat aparatı endirən ikinci ölkə olub.

Rover Mars səthində təxminən bir il fəaliyyət göstərib, 1,9 kilometrdən çox məsafə qət edib və bir sıra mühüm elmi nəticələrin əsasını təşkil edən məlumatlar toplayıb.

“Tianwen-3” missiyası iki ayrı buraxılışdan ibarət olacaq. Bir raket eniş aparatı və Marsdan qalxma modulunu, digəri isə orbital aparat və Yerə qayıdış modulunu daşıyacaq.

İndiyədək heç bir ölkə Marsdan götürülmüş nümunələri Yerə qaytarmağa nail olmayıb.

Çinin geoloji xəritələndirmə institutu 70 ildir müxtəlif xəritələr, o cümlədən Ay xəritələri hazırlayır. İnstitutun direktoru Yanq Jiming bildirib ki, bu təcrübə Çinin planetar tədqiqat proqramına nəyi, harada və nə üçün araşdırmaq barədə elmi əsas verir.

• Özbəkistan süni intellektlə təchiz edilmiş “Samarkand-2028” Yer müşahidə peykini orbitə buraxıb
• Qazaxıstan yeni rabitə peykinin istehsalına 22,2 milyon dollar ayıracaq

Teqlər

Çin Mars süni intellekt Çin Elmlər Akademiyası kosmik tədqiqatlar geoloji xəritə