Myanma böhranı Manilada keçirilən ASEAN sammitinin gündəmindədir

Myanma böhranı Manilada keçirilən ASEAN sammitinin gündəmindədir
ASEAN liderləri və nümayəndələri 49-cu sammitin açılışında. Manila, Filippin, 15 noyabr 2026-cı il.
Reuters

Noyabrın 15-də Filippinin paytaxtı Manilada ASEAN-ın 49-cu sammiti işə başlayıb.

Danışıqların əsas mövzuları Myanmadakı böhran, təhlükəsizlik məsələləri və iqtisadi qeyri-müəyyənlikdir.

Filippin Prezidenti kiçik Ferdinand Markos Myanma ilə dialoqu davam etdirməyə, münaqişələrin və enerji təchizatındakı fasilələrin yaratdığı problemlərə daha təsirli cavab verməyə çağırıb.

Markos bildirib ki, ASEAN üzvləri Myanma ilə konstruktiv və prinsiplərə əsaslanan əlaqələri davam etdirmək barədə razılığa gəliblər. Bu proses ölkədə 2021-ci ildə baş vermiş hərbi çevrilişdən sonra qəbul edilən və sülhün təmin olunmasını nəzərdə tutan Beş Bəndlik Konsensus əsasında aparılacaq.

Noyabrın 15–17-də keçirilən sammitdə region ölkələrinin liderləri və beynəlxalq tərəfdaşlar, o cümlədən Kanada və Braziliya nümayəndələri iştirak edirlər. Görüşlərdə Cənubi Çin dənizindəki gərginliyin və Yaxın Şərqdəki münaqişənin iqtisadi nəticələrinin də müzakirəsi gözlənilir.

Myanmanın gələcəyi ASEAN üzvləri arasında fikir ayrılığı yaradır

Myanmada 2021-ci il hərbi çevrilişindən sonra dərinləşən böhran ASEAN üçün ən çətin diplomatik məsələlərdən biri olaraq qalır.

Beş Bəndlik Konsensus zorakılığın dərhal dayandırılmasını, bütün tərəflər arasında dialoqun qurulmasını, humanitar yardımın göstərilməsini və ASEAN-ın xüsusi nümayəndəsinin vasitəçiliyini nəzərdə tutur.

Lakin bu istiqamətdə irəliləyiş məhduddur. Myanmanın hərbçilərin dəstəklədiyi rəhbərliyinin ASEAN-ın yüksək səviyyəli toplantılarında yenidən iştirakına icazə verilməsi məsələsində fikir ayrılıqları davam edir.

Filippinin xarici işlər naziri və ASEAN-ın xüsusi nümayəndəsi Tereza Lazaro noyabrın 14-də çıxışı zamanı təşkilatın Myanma ilə bağlı mövqeyini yumşaltdığına dair fikirləri rədd edib.

“Myanma ilə bağlı mövqeyimizdə heç bir yumşalma yoxdur. Beş Bəndlik Konsensus qüvvədə qalır”, – deyə Lazaro jurnalistlərə bildirib.

Tailand və ASEAN-ın bir sıra digər üzvləri Myanma ilə təmasları artırıblar. Eyni zamanda, ölkənin siyasi nümayəndələrinə tətbiq edilən məhdudiyyətlərə yenidən baxılması ilə bağlı təkliflər müzakirə olunur.

Markos noyabrın 15-də liderlərin qeyri-rəsmi toplantısında münaqişənin humanitar nəticələrinə diqqət çəkib.

“Myanma sadəcə ASEAN-ın gündəliyindəki məsələlərdən biri deyil. Myanma ASEAN ailəsinin bir hissəsidir”, – deyə o bildirib.

Markos liderləri Myanmanın özünün rəhbərlik etdiyi və bütün tərəflərin iştirak etdiyi dinc siyasi prosesi dəstəkləməyə çağırıb. O, həmçinin münaqişə səbəbindən evlərini tərk etmiş ailələrə və humanitar yardıma ehtiyacı olan icmalara daha çox diqqət ayrılmasının vacibliyini vurğulayıb.

Markos iqtisadiyyat və enerji sahələrində əməkdaşlığı gücləndirməyə çağırıb

Sammitin plenar iclasını açan Markos bildirib ki, ASEAN üzvləri və tərəfdaşları arasında aylarla davam edən danışıqlar nəticəsində 100-dən çox yekun sənəd layihəsi hazırlanıb.

O, ASEAN-ın 2045-ci ilədək uzunmüddətli inkişaf strategiyası çərçivəsində iqtisadi dayanıqlılıq, təhlükəsizlik və regional inkişaf sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırıb.

“Buna görə də qarşılıqlı fayda əsasında tərəfdaşlıq əlaqələrimizi daha da gücləndirməliyik”, – deyə Markos bildirib.

Filippin Prezidenti çıxışında enerji təhlükəsizliyinə də xüsusi diqqət ayırıb. O, yanacaq və elektrik enerjisi təchizatındakı fasilələrin əhaliyə və müəssisələrə birbaşa təsir etdiyini bildirib.

Markos region ölkələrinin enerji şəbəkələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və bərpaolunan enerjinin daha sürətlə inkişaf etdirilməsinə çağırıb.

O, ASEAN ölkələrinin elektrik şəbəkələrini birləşdirməyi nəzərdə tutan layihəni regionun enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün mühüm əsas kimi qiymətləndirib.

Cənubi Çin dənizində gərginlik davam edir

Sammit Filippin və Çin arasında Cənubi Çin dənizindəki mübahisəli ərazilərlə bağlı gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda keçirilir.

Manila ABŞ, Yaponiya və Avstraliya da daxil olmaqla beynəlxalq tərəfdaşları ilə hərbi əməkdaşlığı genişləndirib. Filippin hakimiyyəti Çin gəmilərini mübahisəli sularda aqressiv davranışda ittiham edir.

Pekin isə dənizdəki fəaliyyətinin qanuni olduğunu bildirir və Filippinlə müttəfiqlərinin birgə hərbi təlimlərini tənqid edir.

Noyabrın 15-də Filippin və Avstraliya birgə hərbi fəaliyyətlərin təşkilini asanlaşdırmaq və dəniz təhlükəsizliyini gücləndirmək məqsədilə müdafiə sahəsində əməkdaşlıq sazişi imzalayıblar.

Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albaniz Manilada sazişin imzalanması mərasimində iştirak edib. O, dənizdə müşahidə imkanlarının artırılmasına, dron texnologiyalarına və hərbi təlimlərə əlavə vəsait ayrılacağını açıqlayıb.

Sammitin keçirildiyi məkanın yaxınlığında etirazçılarla polis arasında toqquşma baş verib

Noyabrın 15-də Manilada yüzlərlə etirazçı ASEAN sammitinin keçirildiyi məkana doğru yürüş etməyə çalışarkən polislə toqquşub.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın gözlənilən səfərinə etiraz edən nümayişçilərlə polis arasında toqquşma. Manila, Filippin, 15 noyabr 2026-cı il.
Reuters

“Yeni Vətənpərvər Alyans”ın üzvləri ABŞ Prezidenti Donald Trampın Filippinə gözlənilən səfərinə etiraz ediblər. Onlar həmçinin Yaxın Şərqdə davam edən münaqişəni tənqid edərək, Filippində qiymət artımının və iqtisadi çətinliklərin bu münaqişədən qaynaqlandığını bildiriblər.

Polis etirazçıların sammitin keçirildiyi məkana yaxınlaşmasına mane olub. Yayılan görüntülərdə polis əməkdaşlarının nümayişçiləri geri itələdiyi görünür.

Etiraz aksiyasının lideri Teddi Kasino da Markosu tənqid edib. O bildirib ki, Filippin Prezidenti ölkə daxilindəki problemlərə kifayət qədər diqqət ayırmadığı halda xarici liderləri qəbul edir.

ASEAN nədir və niyə əhəmiyyətlidir?

Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası (ASEAN) 1967-ci ildə iqtisadi əməkdaşlığı, siyasi dialoqu və regional sabitliyi gücləndirmək məqsədilə yaradılmış təşkilatdır.

Təşkilata Filippin, İndoneziya, Malayziya, Sinqapur, Tailand, Vyetnam, Bruney, Kamboca, Laos, Myanma və Şərqi Timor daxildir.

ASEAN Cənub-Şərqi Asiya ölkələrini Çin, ABŞ, Yaponiya və Avstraliya kimi böyük dövlətlərlə bir araya gətirərək regional diplomatiyada mühüm rol oynayır.

Təşkilatın əhəmiyyəti təkcə diplomatiya ilə məhdudlaşmır. Cənub-Şərqi Asiya qlobal istehsal, ticarət və dəniz daşımalarının əsas mərkəzlərindən biridir. Buna görə də regionda sabitliyin qorunması beynəlxalq təchizat zəncirləri və enerji bazarları üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Manilada keçirilən sammit ASEAN liderlərinə regional problemlərin həlli üçün birgə addımları razılaşdırmaq imkanı yaradır. Bununla belə, mühüm qərarların qəbulu əsasən üzv ölkələrin razılığından asılıdır.

Teqlər