Avropanın beş ölkəsi Ruandada deportasiya mərkəzi yaratmağı planlaşdırır

Avropanın beş ölkəsi Ruandada deportasiya mərkəzi yaratmağı planlaşdırır
Miqrantlar Böyük Britaniyaya çatmaq üçün La-Manş boğazını keçməyə çalışırlar. Kale yaxınlığı, Fransanın şimal sahilləri, 23 may 2026-cı il.
Reuters

Avropanın beş ölkəsinin noyabrın 16-da sığınacaq müraciətləri rədd edilmiş şəxslər üçün Ruandada birgə deportasiya mərkəzi yaratmaq planını açıqlayacağı gözlənilir.

Təşəbbüs Avropa İttifaqında (Aİ) miqrasiyaya nəzarətin sərtləşdirilməsi ilə bağlı siyasi təzyiqlərin artdığı bir vaxta təsadüf edir.

“Reuters” agentliyinin planla tanış olan iki mənbəyə istinadən yaydığı məlumata görə, Almaniya, Avstriya, Yunanıstan, Danimarka və Niderland Şərqi Afrikada yerləşən Ruandada birgə deportasiya mərkəzi yaratmağı planlaşdırır.

Planın Avstriyanın paytaxtı Vyanada açıqlanacağı gözlənilir. Təşəbbüs Aİ-nin deportasiya ilə bağlı yeni qaydalarının təsdiqlənməsindən sonra gündəmə gəlib. Bu qaydalar deportasiya prosesini sürətləndirməyi və üzv ölkələrə Aİ hüdudlarından kənarda geri qaytarma mərkəzləri yaratmağa imkan verməyi nəzərdə tutur.

Beş ölkə sentyabr ayında sığınacaq müraciətləri rədd edilmiş şəxslərin yerləşdirilməsi üçün Aİ üzvü olmayan ölkələrdən biri ilə razılığa gəlməyə çalışdıqlarını bildirmişdi.

Bir sıra Avropa ölkələrində seçkilərin yaxınlaşması da miqrasiya məsələsini siyasi gündəmin əsas mövzularından birinə çevirib.

Ruandaya deportasiya planı necə işləyəcək?

Birləşmiş Krallığın ləğv etdiyi Ruanda planından fərqli olaraq, yeni təşəbbüs yalnız Aİ-də qanuni qalmaq üçün bütün hüquqi imkanlardan istifadə etmiş, lakin ölkəni tərk etməli olan şəxslərə şamil ediləcək.

Birləşmiş Krallığın əvvəlki planında isə sığınacaq axtaran şəxslərin müraciətlərinə baxılmadan Ruandaya göndərilməsi nəzərdə tutulurdu.

Təşəbbüsün tərəfdarları hesab edirlər ki, Aİ hüdudlarından kənarda belə mərkəzlərin yaradılması qeyri-qanuni miqrasiyanı azaltmağa və deportasiya qərarlarının icrasını asanlaşdırmağa kömək edə bilər.

Lakin insan hüquqları təşkilatları miqrantların əvvəllər heç bir əlaqəsi olmayan ölkələrə göndərildikdən sonra hüquqlarının necə qorunacağı ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər.

Danimarka Qaçqınlar Şurasının Aİ üzrə direktoru Selin Mias miqrantların köçürülməsindən sonra hüquq pozuntuları baş verərsə, buna görə kimin məsuliyyət daşıyacağı sualını qaldırıb.

Avropa Şurası iyul ayında bu cür mərkəzlərin insan hüquqları baxımından ciddi risklər yaratdığı barədə xəbərdarlıq edib.

Sərt deportasiya qaydaları miqrasiyanı azalda bilərmi?

Planın tərəfdarları hesab edirlər ki, üçüncü ölkəyə göndərilmək ehtimalı miqrantları Avropaya təhlükəli yollarla çatmaq üçün insan qaçaqmalçılarına pul ödəməkdən çəkindirə bilər.

Tənqidçilər isə deportasiya qaydalarının sərtləşdirilməsinin uzunmüddətli dövrdə miqrasiyanı azaldacağına şübhə ilə yanaşırlar.

Qarışıq Miqrasiya Mərkəzinin (Mixed Migration Centre) nümayəndəsi Roberto Forin bildirib ki, nəzarət tədbirlərinin sərtləşdirilməsi miqrasiyanı dayandırmaq əvəzinə miqrantların istifadə etdiyi marşrutların dəyişməsinə səbəb olur.

Onun sözlərinə görə, insan qaçaqmalçıları yeni şəraitə uyğunlaşaraq fəaliyyət üsullarını dəyişir və tələb etdikləri məbləği artırırlar.

İnsan hüquqlarının pozulması ilə bağlı tənqidlərə baxmayaraq, Ruanda Qərb ölkələrinin miqrantları deportasiya etdiyi ölkələrdən birinə çevrilib.

Hüquq müdafiə təşkilatları Prezident Pol Kaqamenin hökumətini siyasi azadlıqları məhdudlaşdırmaqda və fərqli fikirdə olan şəxslərə təzyiq göstərməkdə ittiham edirlər.

“Freedom House” təşkilatı Ruandanı “azad olmayan ölkə” kimi qiymətləndirir. Təşkilat bu qiymətləndirməni qanunsuz izləmə, hədə-qorxu, əsassız həbslər və işgəncə halları ilə bağlı məlumatlarla əsaslandırır.

Ruanda hökuməti həmçinin qonşu Konqo Demokratik Respublikasında fəaliyyət göstərən M23 üsyançı qruplaşmasını dəstəkləməkdə ittiham olunur.

Ruandanın əvvəlki deportasiya razılaşmaları

Qərb ölkələri əvvəllər də miqrantların Ruandaya göndərilməsi ilə bağlı müxtəlif təşəbbüslər irəli sürüblər.

ABŞ 2025-ci ildə əldə olunan və 250 nəfərədək miqrantın deportasiyasını nəzərdə tutan razılaşma əsasında Ruandaya miqrant göndərməyə başlayıb.

Birləşmiş Krallıq da Ruanda ilə oxşar razılaşma imzalamışdı. Lakin ölkənin Ali Məhkəməsi 2023-cü ildə bu planı qanunsuz hesab edib. Proqram sonradan ləğv olunub.

Bundan sonra Ruanda Birləşmiş Krallıq hökumətindən 66 milyon dollar (50 milyon funt sterlinq) ödəniş tələb edib.

Əvvəllər Birləşmiş Krallığın proqramı üçün hazırlanmış yaşayış obyektləri indi Aİ ölkələrindən deportasiya ediləcək şəxslərin yerləşdirilməsi üçün istifadə oluna bilər.

Sentyabrda Ruandanın paytaxtı Kiqaliyə səfər edən Avropa Parlamentinin iki deputatı Birləşmiş Krallığın əvvəlki proqramı üçün nəzərdə tutulmuş obyektlərə, o cümlədən otelə baxış keçirib.

Beş ölkənin hökuməti planın Aİ və beynəlxalq hüquq normalarına uyğun həyata keçiriləcəyini bildirir. Bununla belə, hüquqi nəzarət, məsuliyyətin kimə aid olacağı və miqrantların hüquqlarının qorunması ilə bağlı narahatlıqlar qalır.

Noyabrın 16-da Vyanada açıqlanması gözlənilən plan Avropa ölkələrinin deportasiya proseslərini Aİ hüdudlarından kənarda həyata keçirmək səylərində mühüm addım ola bilər.

Teqlər