İsraildə hökumət böhranı: Ayzenkotun qarşısında üç seçim var

İsraildə hökumət böhranı: Ayzenkotun qarşısında üç seçim var
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu və milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir. Qüds, 10 noyabr 2026-cı il.
Reuters

İsraildə yeni seçilmiş parlamentin deputatları noyabrın 10-da and içiblər. Lakin ölkədə hökumətin formalaşdırılması ilə bağlı qeyri-müəyyənlik davam edir. Prezident İsxak Hersoq Qadi Ayzenkotun hökumət qurmaqda çətinlik çəkdiyi bir vaxtda deputatları yeni seçkilərin qarşısını almağa çağırıb.

Oktyabrın 27-də keçirilən seçkilərdə Baş nazir Benyamin Netanyahu parlamentdəki çoxluğunu itirib. Lakin onun siyasi rəqibləri də hökumət qurmaq üçün kifayət qədər dəstək əldə edə bilməyiblər.

Prezident Hersoq keçmiş general Qadi Ayzenkota hökuməti formalaşdırmağı tapşırıb. Ayzenkot və müttəfiqlərinin isə parlamentdə çoxluq təşkil etmək üçün kifayət qədər mandatı yoxdur. Onlar digər siyasi qüvvələrlə də hələlik razılığa gəlməyiblər.

Ayzenkot və Netanyahu hökumət qurmaq cəhdlərində uğursuz olsalar, İsraildə növbəti seçkilər keçirilə bilər.

Hersoq kompromisə çağırıb

Parlamentin andiçmə mərasiminə sədrlik edən Hersoq deputatları siyasi fikir ayrılıqlarına baxmayaraq əməkdaşlığa və yeni seçkilərin qarşısını almağa çağırıb.

“Yeni seçkilərin keçirilməməsi üçün əlinizdən gələni etməlisiniz. Hətta rəqiblərinizlə də kompromisə hazır olun... Bir-birinizə anlayışla yanaşın. Qarşıda görüləsi çox iş var. Bunun üçün parlamentin bütün üzvlərinin bacarıq və təcrübəsinə ehtiyac var”, – deyə o bildirib.

Hersoq həmçinin parlamentin 2023-cü il oktyabrın 7-də baş vermiş faciəni hərtərəfli araşdırmağa və hadisələrin mahiyyətini aydınlaşdırmağa borclu olduğunu vurğulayıb.

O, bu çağırışı İsrailin İran və onun dəstəklədiyi qüvvələrdən gələn təhdidlərlə üzləşdiyi bir vaxtda səsləndirib.

Parlamentdə qüvvələr nisbəti
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu və həyat yoldaşı Sara Netanyahu. Qüds, 10 noyabr 2026-cı il.
Reuters

Yeni hökumət qurulanadək Netanyahu baş nazir vəzifəsini icra etməyə davam edəcək.

Onun rəhbərlik etdiyi sağçı Likud partiyası, eləcə də ifrat sağçı və ultraortodoks müttəfiqləri seçkilərdə gözləniləndən daha yaxşı nəticə göstərsələr də, parlamentdə çoxluğu itiriblər. Bu siyasi qüvvələr 120 yerlik Knessetdə 53 mandat qazanıblar.

Ayzenkotun rəhbərlik etdiyi sağ-mərkəzçi Yaşar partiyası və müttəfiqləri 48, ərəb partiyaları isə qalan 19 mandatı əldə ediblər.

Netanyahuya qarşı ortaq mövqedə olan ərəb partiyalarının dəstəyi Ayzenkotun koalisiya yaratmaq cəhdlərində mühüm rol oynaya bilər.

Yeni parlament hansı qərarları qəbul edə bilər?
Yaşar partiyasının lideri, keçmiş hərbi rəhbər Qadi Ayzenkot. Qüds, 10 noyabr 2026-cı il.
Reuters

Hökumətin formalaşdırılması ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə baxmayaraq, yeni Knesset Ayzenkotun bəzi seçkiqabağı vədlərinin həyata keçirilməsinə imkan yarada bilər.

Bunlardan biri HƏMAS-ın 2023-cü il oktyabrın 7-də İsrailə hücumlarını araşdırmaq üçün dövlət komissiyasının yaradılmasıdır.

Ərəb partiyaları bu təşəbbüsü dəstəkləyir. Netanyahu isə indiyədək belə bir araşdırmanın aparılmasına əsasən qarşı çıxıb.

Parlamentdə çoxluq əldə olunarsa, Likud partiyasını təmsil edən hazırkı Knesset sədrinin dəyişdirilməsi də mümkün olacaq.

Yeni parlamentin ilk iclasının başlanmasından bir neçə dəqiqə sonra Ayzenkot və müttəfiqləri dövlət araşdırma komissiyasının yaradılması və baş nazirin vəzifədə qalma müddətinə məhdudiyyət qoyulması barədə qanun layihələri təqdim ediblər.

Onlar həmçinin mübahisələrə səbəb olmuş məhkəmə sistemi dəyişikliklərinin və Netanyahu hökumətinin son dörd ildə qəbul etdiyi digər qanunların ləğvini təklif ediblər.

Ayzenkotun hökumət qurmaq üçün üç variantı var

Ayzenkot hökuməti dekabrın 6-dək formalaşdırmalıdır. O, əlavə iki həftə vaxt istəyə bilər. Bu halda son tarix dekabrın 20-si olacaq.

Ayzenkot bu vəzifənin son dərəcə mürəkkəb olduğunu etiraf edib.

Onun qarşısında hər biri ciddi maneələrlə müşayiət olunan üç mümkün variant var:

  • Ərəb partiyalarının dəstəyi ilə azlıq hökuməti yaratmaq;
  • Uzun illər davam edən qarşılıqlı düşmənçiliyə baxmayaraq, ultraortodoks partiyalarla koalisiya qurmaq;
  • Netanyahu ilə birlik hökuməti formalaşdırmaq.

Ultraortodoks partiyalar Ayzenkotun rəhbərlik edəcəyi hökumətdə iştirakla bağlı hələlik öhdəlik götürməyiblər.

Netanyahu siyasi rəqibləri ilə birgə hökumət qurmağa çağırıb

Netanyahu seçkilərin nəticələrini şübhə altına alıb. O, İsrail əhalisinin təxminən beşdəbirini təşkil edən ərəb vətəndaşlarını iddiasını təsdiqləyən sübut təqdim etmədən seçki saxtakarlığında ittiham edib.

Seçki rəsmiləri mümkün qanun pozuntularını araşdırdıqlarını, lakin nəticələrə təsir göstərə biləcək miqyasda saxtakarlığa dair sübut aşkarlamadıqlarını bildiriblər.

Andiçmə mərasimindən sonra Netanyahu birlik hökumətinin yaradılmasına çağırıb.

O, İranın nüvə proqramını bərpa etməyə çalışdığını bildirib. Netanyahu həmçinin İsrailə nüvə silahına malik İranı qəbul etməsi üçün beynəlxalq təzyiqlərin arta biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

“Yalnız belə bir birlik hökuməti bu miqyasda çağırışların öhdəsindən gələ bilər”, – deyə Netanyahu vurğulayıb.

Ayzenkot hökumət qura bilməsə, nə baş verəcək?

Ayzenkot hökumət formalaşdıra bilməsə, Prezident Hersoqun bu vəzifəni Netanyahuya həvalə edəcəyi gözlənilir.

Netanyahu da uğursuz olarsa, başqa namizədə hökumət qurmaq imkanı veriləcək. Bu cəhd də nəticə verməsə, İsraildə yenidən seçkilərin keçirilməsi zərurəti yarana bilər.

Parlamentin andiçmə mərasimində təsirli anlar da yaşanıb. Qəzzada döyüşlər zamanı hər iki ayağını itirmiş ehtiyatda olan hərbçi Elişa Madan protez ayaqları üzərində dayanaraq deputat andı içib.

Deputatlar onu ayaqüstə alqışlayıblar.

Daha ətraflı:

Teqlər