BMT: Qlobal istiləşmə 2100-cü ilədək 2,8°C-yə çata bilər

BMT: Qlobal istiləşmə 2100-cü ilədək 2,8°C-yə çata bilər
Somanq kəndinin üzə çıxan qalıqları yaxınlığında motosikletçi. Banten, İndoneziya, 23 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

BMT-nin oktyabrın 21-də dərc etdiyi hesabata görə, ölkələr hazırkı iqlim siyasətini davam etdirsələr, 2100-cü ilədək dünyanın orta temperaturu sənayeləşmədən əvvəlki səviyyədən 2,8°C yüksək ola bilər.

BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının (UNEP) oktyabrın 21-də dərc etdiyi hesabatda temperatur artımı sənayeləşmədən əvvəlki dövrlə müqayisə edilir. Hesabata görə, ən nikbin ssenaridə belə, əsrin ortalarınadək qlobal istiləşmənin müvəqqəti olaraq 1,7–1,8°C-yə çatacağı gözlənilir. Bu, Paris Sazişindəki 1,5°C hədəfinin 0,2–0,3°C aşılması deməkdir.

Ölkələrin iqlim planları yetərli deyil

Son bir ildə ölkələrin təqdim etdiyi yeni iqlim öhdəlikləri istiləşmə proqnozlarına demək olar ki, təsir etməyib. 2100-cü il üçün verilən 2,6°C və 2,8°C proqnozlarının hər ikisi ötənilki qiymətləndirmədən yüksəkdir. Hesabatda bu fərq qismən ABŞ-nin Paris Sazişindən çıxması və əvvəlki illər üzrə istixana qazı emissiyalarının yenidən qiymətləndirilməsi ilə izah olunur.

Ən nikbin ssenarinin gerçəkləşməsi üçün dünyada istixana qazı emissiyaları 2025-ci il səviyyəsi ilə müqayisədə 2030-cu ilədək 18 faiz, 2035-ci ilədək 45 faiz, 2040-cı ilədək isə 69 faiz azalmalıdır. Ölkələr hazırkı planlarını həyata keçirsələr, emissiyalar 2030-cu ilədək cəmi 5–8 faiz, 2035-ci ilədək isə 11–15 faiz azala bilər.

İstiləşməni 1,5°C-yə endirmək mümkündürmü?

2015-ci il Paris Sazişi ilə ölkələr qlobal temperatur artımını 2°C-dən xeyli aşağı səviyyədə saxlamağı və istiləşməni 1,5°C ilə məhdudlaşdırmaq üçün səy göstərməyi öhdələrinə götürüblər. UNEP-in qiymətləndirməsinə görə, istiləşməni 1,5°C həddində saxlamaq və ya bu həddi yalnız cüzi aşmaq artıq mümkün görünmür.

UNEP-in yeni ssenarisinə görə, istiləşmənin 2100-cü ilədək yenidən 1,5°C-yə və ya daha aşağı səviyyəyə enməsi ehtimalı təxminən 50 faizdir. Bu nəticə böyük ölçüdə atmosferdən karbon qazı çıxaran texnologiyaların geniş tətbiqindən asılıdır. Həmin texnologiyaların bu miqyasda tətbiqinin mümkünlüyü hələ məlum deyil.

COP31-də emissiyaların azaldılması müzakirə olunacaq

Hesabat Türkiyədə keçiriləcək COP31 iqlim sammiti ərəfəsində açıqlanıb. Sammitdə emissiyaları daha çox azaltmaq üçün hökumətlərə iqlim öhdəliklərini gücləndirmək çağırışlarının artacağı gözlənilir.

BMT-nin Baş katibi Antoniu Quterreş ölkələri qlobal istiləşməni məhdudlaşdırmaq üçün istixana qazı emissiyalarını azaltmağa çağırıb. O bildirib ki, istixana qazları atmosferə buraxılmağa davam etdikcə daşqınlar, meşə yanğınları və iqlimlə bağlı digər fəlakətlər daha da şiddətlənir.

Bərpa olunan enerjidən istifadə sürətlə artır, bir çox ölkə isə iqlimlə bağlı tədbirlər görür. UNEP vurğulayır ki, temperatur artımını məhdudlaşdırmaq üçün emissiyaları təcili və xeyli azaltmaq vacibdir.

Teqlər