Qazaxıstanda su çatışmazlığı 2040-cı ilədək tələbatın 50 faizinə çata bilər

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, iqlim dəyişikliyi yaxın onilliklərdə Qazaxıstanda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər: temperaturun yüksəlməsi, buzlaqların kiçilməsi, ciddi su çatışmazlığı, daha uzunmüddətli isti havalar və iqtisadi itkilərin artması riski.

İqlimlə bağlı risklər artır

Qazaxıstan Mərkəzi Asiyada iqlim dəyişikliyinə ən çox məruz qalan ölkələr sırasındadır. Regionda hərarət dünya üzrə orta göstəricidən daha sürətlə yüksəlir. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının məlumatına görə 1980-ci illərdən bəri hər onillik əvvəlkindən daha isti olub.

Mərkəzi Asiya İqlim Fondunun elmi müşaviri Temur Yunusov bildirir ki, yüksək temperatur artıq daha uzunmüddətli və güclü istilərə səbəb olur. Bu isə kənd təsərrüfatına, enerji sistemlərinə, nəqliyyat infrastrukturuna və ictimai səhiyyəyə təzyiqi artırır.

Mərkəzi Asiya buzlaqlarının sürətlə əriməsi regionun ən böyük problemlərindən birinə çevrilməkdədir. Bu buzlaqlar Qazaxıstanın şirin su ehtiyatlarının böyük hissəsini təmin edir. Lakin alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, regiondakı buzlaqlar əsrin ortalarınadək yox ola bilər. Dağlıq ərazilər isə 2100-cü ilədək buz örtüyünün 85 faizini itirmək riski ilə üz-üzədir.

Ən çox zərər görəcək sahələrdən birinin kənd təsərrüfatı olacağı bildirilir. Daha isti yay ayları, dəyişən hava şəraiti və azalan su ehtiyatları məhsuldarlığı aşağı sala bilər. Bununla yanaşı suvarmaya olan tələbatın artacağı da gözlənilir.

Su təhlükəsizliyi zəifləyir

Yunusov bildirir ki, ilk baxışda müsbət görünən göstəricilər də mövcuddur. Onlardan biri Şimali Aral dənizinin səviyyəsində son vaxtlar qeydə alınan artımdır. Onun fikrincə Qazaxıstan su istehlakını təxminən 30 faiz azaltmalıdır. Əks halda su səviyyəsinin artması vəziyyətin yaxşılaşdığını deyil, buzlaqların sürətlə əridiyini göstərə bilər.

“Qazaq Expert Club”ın su siyasəti üzrə eksperti Kuanış Uzbekov deyir ki, dəyişən iqlim artıq ölkədə su ehtiyatlarının formalaşmasına və dövriyyəsinə təsir göstərir. Çayların axını azalır, Balxaş gölü və Xəzər dənizi isə kiçilməkdə davam edir.

Daha isti qış aylarında qar daha az yağır və tez əriyir. Nəticədə su anbarlarına çatan suyun həcmi azalır. Eyni zamanda ekstremal hava hadisələri daha tez-tez baş verir. 2024-cü ilin yaz daşqınları zamanı təxminən 170 min insan evini tərk etmək məcburiyyətində qalıb.

İqtisadi itkilər arta bilər 

Uzbekov xəbərdarlıq edir ki, 2040-cı ilədək Qazaxıstanda su çatışmazlığı ölkənin ümumi tələbatının yarısına çata bilər. Bunun nəticəsində 2050-ci ilədək ölkənin ümumi daxili məhsulunun təxminən 6 faiz azalacağı gözlənilir. Beləliklə, əvvəllər ekoloji problem kimi qiymətləndirilən məsələnin mühüm iqtisadi riskə çevrilməsi ehtimalı var.

Ən ağır iqlim ssenarilərində uzunmüddətli su çatışmazlığı əhalinin məcburi köç etməsinə də səbəb ola bilər.

Qazaxıstandakı çay sularının təxminən yarısı ölkə xaricində yaranır. Buna görə də qonşu ölkələrlə su ehtiyatları üzrə əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ölkənin yeni Su Məcəlləsi su infrastrukturunun genişləndirilməsini və su itkilərinin azaldılmasını nəzərdə tutur. Bununla belə, mütəxəssislər Qazaxıstanın daha isti və quraq iqlimə uyğunlaşmalı olduğunu bildirirlər. Bunun üçün suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi sürətləndirilməlidir. Bu addım xüsusilə kənd təsərrüfatında vacibdir. Mütəxəssislərin fikrincə, gələcək su risklərinin azaldılması bundan asılı olacaq.

Kopyalandı