Gürcüstanda beş müxalifət partiyasının qadağan edilməsi ilə bağlı məhkəmə başlayıb

Gürcüstanın Konstitusiya Məhkəməsi hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının müraciəti əsasında beş müxalifət partiyasının qadağan edilməsi ilə bağlı işə baxmağa başlayıb. Məhkəmə dinləmələrinin ən azı oktyabrın 23-dək davam edəcəyi gözlənilir.

Məhkəmə işi nə ilə bağlıdır?

Batumi şəhərində yerləşən Konstitusiya Məhkəməsi “Gürcü Arzusu” partiyasından olan 88 deputatın qaldırdığı iddiaya baxır. Deputatlar beş müxalifət partiyasının Konstitusiyaya zidd elan edilməsini və dövlət qeydiyyatının ləğvini tələb edirlər.

Bunlar “Vahid Milli Hərəkat” (VMH), “Dəyişiklik naminə Koalisiya”, “Güclü Gürcüstan” (“Lelo”), “Federalistlər” və “Qaxariya Gürcüstan naminə” partiyalarıdır.

İddia əvvəlcə üç partiyaya qarşı qaldırılıb, daha sonra siyahıya daha iki partiya əlavə edilib. “Gürcü Arzusu” iddia edir ki, bu partiyaların ortaq məqsədi Gürcüstanın konstitusiya quruluşuna xələl gətirməkdir.

Hakim partiya müxalifət qüvvələrini 2016-cı ildən bəri seçilmiş hakimiyyət orqanlarının legitimliyini tanımamaqda ittiham edir. İddia ərizəsində həmçinin “Vahid Milli Hərəkat”ın 2004–2012-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu dövrdə həbsxanalarda baş verdiyi iddia edilən qanun pozuntularına və 2008-ci ildə Rusiya ilə müharibəyə istinad olunur. Martda yaradılmış yeni müxalifət ittifaqı da iddiada qeyd edilir.

Sözügedən partiyalar seçicilərin əhəmiyyətli hissəsinin dəstəyini qazanıblar. Onlardan dördü 2024-cü il parlament seçkilərində ümumilikdə təxminən 785 min səs toplayıb. Bu, verilən səslərin 37,79 faizini təşkil edib.

Məhkəmə zalında gərginlik yaşanıb

Məhkəmənin ilk iclası gərgin mübahisələrlə müşayiət olunub. “Vahid Milli Hərəkat” (VMH) partiyası məhkəmənin hazırkı tərkibinin işə ədalətli və qərəzsiz baxa bilməyəcəyini əsas gətirərək yeddi hakimin hamısının prosesdən kənarlaşdırılmasını tələb edib. Partiya məhkəmə işinin hüquqi deyil, siyasi xarakter daşıdığını bildirib. Digər partiyalar da oxşar tələblər irəli sürüblər, lakin onların hamısı rədd edilib.

Müzakirələr getdikcə siyasi xarakter aldıqda məhkəmənin sədri Revaz Nadaraia müdaxilə edib. O bildirib ki, məhkəmə prosesi siyasi bəyanatlara deyil, hüquqi arqumentlərə əsaslanmalıdır. Nadaraianın sözlərinə görə, siyasi bəyanatların məhkəmədə “heç bir dəyəri yoxdur”.

“Azadlıq Meydanı” hərəkatının nümayəndəsi Levan Tsutskiridze hakimlərə birbaşa müraciət etdikdən sonra məhkəmə zalından çıxarılıb.

Hakimlər həbsdə olan keçmiş Prezident Mixeil Saakaşvilinin şahid qismində dindirilməsi barədə vəsatəti də rədd ediblər. Məhkəmə qərarını müxalifətin Saakaşvilinin ifadəsinin hansı faktları təsdiqləyə biləcəyini əsaslandıra bilməməsi ilə izah edib.

Məhkəmə binası qarşısında kiçik etiraz aksiyası keçirilib

Məhkəmə prosesi davam edərkən “Azadlıq Meydanı” partiyası binanın qarşısında etiraz aksiyası təşkil edib. Aksiyada az sayda insan iştirak edib. Etiraz dinc şəraitdə keçib və hər hansı gərginlik qeydə alınmayıb.

İştirakçıların sayının az olması hakimiyyətin tənqidinə səbəb olub. Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze əvvəlcədən aksiyaya cəmi “20–30 nəfərin” qatılacağını proqnozlaşdırmışdı.

Kobaxidze iddia edib ki, iştirakçı sayının azlığı müxalifət partiyalarına ictimai dəstəyin azaldığını göstərir. O, həmin partiyaları “xarici agentlər şəbəkəsi” adlandırıb.

Müxalifət liderləri isə bu tənqidləri rədd ediblər. Onlar siyasi fəaliyyətlərini davam etdirmək hüququnu qorumaq uğrunda mübarizə apardıqlarını və aksiyada iştirak edənlərin sayının məhkəmə işinin ciddiliyini əks etdirmədiyini bildiriblər.

Hökumət müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi tələbini müdafiə edir

Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi üçün qaldırılan məhkəmə iddiasını müdafiə edib. O, həmin partiyaları “mahiyyət etibarilə konstitusiyaya zidd” adlandırıb və onların qadağan edilməsinin ölkədə “sağlam siyasi mühitin” formalaşmasına kömək edəcəyini bildirib.

Kobaxidze həmçinin müxalifət liderlərini konstitusiya ədalət mühakiməsindən yayınmağa çalışmaqda ittiham edib.

Baş nazir bu açıqlamaları müxalifət nümayəndələrinin məhkəmə iclasından bir gün əvvəl Birləşmiş Krallıq, Almaniya və Fransa səfirləri ilə görüşündən sonra verib.

Kobaxidze həmin görüşü tənqid edərək müxalifət liderlərinin məhkəmədə öz mövqelərini müdafiə etmək əvəzinə, xarici diplomatları məlumatlandırmağa üstünlük verdiklərini iddia edib.

Müxalifət Gürcüstanın beynəlxalq təcridinin dərinləşəcəyi barədə xəbərdarlıq edir

Xarici diplomatlarla görüşdə müxalifət liderləri Gürcüstanda demokratiyaya qarşı təhdidlərin artmasından narahat olduqlarını bildiriblər.

Onların sözlərinə görə, məhkəmə iddiası siyasi məqsəd daşıyır və bunun arxasında hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının təsisçisi Bidzina İvanişvili dayanır.

“Dəyişiklik naminə Koalisiya”nın nümayəndəsi Zurab Caparidze də Avropa İttifaqını (Aİ) Gürcüstandakı hadisələrə vahid və ardıcıl münasibət göstərməməkdə tənqid edib.

O bildirib ki, Qərb ölkələri sanksiyalar tətbiq edə bilər, lakin Aİ-nin Gürcüstanla bağlı hələ də aydın siyasəti yoxdur.

Caparidzenin fikrincə, müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi Gürcüstanı demokratik dünyadan daha da uzaqlaşdıracaq və ölkənin beynəlxalq təcridini dərinləşdirəcək.

Avropa qurumları narahatlıqlarını bildiriblər

Müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi ilə bağlı məhkəmə iddiası Avropa qurumlarının da tənqidinə səbəb olub.

Oktyabrın 8-də Avropa Parlamenti Gürcüstanda müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi cəhdləri ilə bağlı qətnamə qəbul edib.

Avropa Şurasının Baş katibi Alen Berse xəbərdarlıq edib ki, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin təcrübəsinə əsasən, siyasi partiyanın ləğvi üçün ciddi və əsaslandırılmış səbəblər olmalıdır.

Avropa Şurasının Venesiya Komissiyası da 2025-ci ildə qəbul edilmiş və siyasi partiyaların qadağan edilməsi ilə bağlı işlərdə Konstitusiya Məhkəməsinin səlahiyyətlərini genişləndirən qanunvericilik dəyişikliklərini tənqid edib.

Gürcüstan hökuməti isə bu tənqidləri rədd edərək belə bəyanatları ölkənin məhkəmə prosesinə müdaxilə kimi qiymətləndirib.

Bundan sonra nə baş verəcək?

Məhkəmə dinləmələrinin oktyabrın 22–23-də davam edəcəyi gözlənilir. Lakin yekun qərarın verilməsi bir neçə ay çəkə bilər.

Konstitusiya Məhkəməsi qərarını 24 iyun 2027-ci ilədək verməlidir.

Məhkəmə müxalifət partiyalarının qadağan edilməsi barədə tələbi təmin edərsə, bu, Gürcüstanın müasir tarixində müxalifət partiyalarının ən genişmiqyaslı qadağan edilməsi hallardan biri ola bilər. Belə bir qərar ölkənin siyasi həyatına ciddi təsir göstərə bilər.

Teqlər

Gürcüstan Gürcüstan müxalifəti məhkəmə Gürcü arzusu parlament seçkiləri