Husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları: Türkiyə və Pakistan nə edəcək?

Husilərin raket və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə hücumları Səudiyyə Ərəbistanında təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsinə səbəb olub. Hücumlar paytaxt Ər-Riyadda gündəlik həyatı pozub. 

Regionda gərginliyin artması isə Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında imzalanmış yeni müdafiə sazişini sınaq qarşısında qoyub.

Oktyabrın 23-də Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadın sakinləri gecə yarısından səhərədək dəfələrlə təhlükəsizlik xəbərdarlıqları alıblar. İranın dəstəklədiyi husilərin ölkənin müxtəlif ərazilərini hədəfə alması səbəbindən Ər-Riyad, Əbha və Xamis-Müşeyt şəhərlərində, eləcə də Nəcran əyalətində təhlükə barədə xəbərdarlıq elan edilib.

Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya Ər-Riyadı hədəf alan raketin havada vurulduğunu bildirib. Koalisiyanın məlumatına görə, bir neçə saat ərzində Ər-Riyad və Mədinə bölgələrində dörd PUA da məhv edilib.

Oktyabrın 22-də husilər Ər-Riyaddakı Səudiyyə Ərəbistanı Müdafiə Nazirliyinin qərargahına və Yanbu şəhərində “Saudi Aramco” şirkətinə məxsus obyektlərə zərbələr endirdiklərini iddia ediblər. Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri bu iddiaları təsdiqləməyiblər.

Hücumlar gündəlik həyatı pozub

Bundan əvvəl Ər-Riyad, Əbha və Dammam şəhərlərindəki hava limanlarına hücumlar nəticəsində azı 20 nəfərin öldüyü, yüzlərlə insanın yaralandığı bildirilir.

• Husilərinin Səudiyyə Ərəbistanına hücumları kəskinləşir, İran ABŞ-yə sərt xəbərdarlıq edib
• Husilər müqəddəs Mədinə şəhərinə dron hücumunu təkzib edirlər

Davam edən hücum təhlükəsi gündəlik həyata ciddi təsir göstərib. Ər-Riyaddakı bir çox hündürmərtəbəli bina hələ də bağlıdır, məktəblərdə dərslər dayandırılıb. Şəhərin mərkəzində yerləşən “Kingdom Tower” qülləsi yaxınlığındakı hotellər isə təhlükəsizlik məqsədilə boşaldılıb.

“Saudi Aramco” şirkəti Dəhrandakı baş qərargahında qalan əməkdaşlarına binanı tərk etməyi və növbəti göstərişə qədər məsafədən işləməyi tapşırıb.

Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri şirkətin əməliyyat mərkəzinin yerləşdiyi binanın hücuma məruz qaldığını təsdiqləyiblər.

Husilər aviaşirkətlərə xəbərdarlıq ediblər

Oktyabrın 23-də səhər saatlarında husilərin nəzarətində olan Humanitar Əməliyyatların Əlaqələndirilməsi Mərkəzi aviaşirkətləri Səudiyyə Ərəbistanının hava limanlarından və hava məkanından istifadə etməməyə çağırıb. Xəbərdarlıq Məkkə və Mədinə üzərindəki hava məkanına şamil olunmur.

Bəyanatda “Eskalasiya qarşılığında eskalasiya” şüarı da yer alıb.

Mərkəz bildirib ki, xəbərdarlıq Yəmənə qarşı “təcavüz və blokada” kimi qiymətləndirdiyi vəziyyət başa çatana qədər qüvvədə qalacaq.

Qurum həmçinin xəbərdarlığa əməl etməyən aviaşirkətlərin təyyarələrinin, ekipaj üzvlərinin və sərnişinlərinin təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət daşımayacağını açıqlayıb.

Xəbərdarlığın nə vaxt ləğv ediləcəyi və Səudiyyə Ərəbistanının hava məkanından istifadəni davam etdirən təyyarələrə qarşı hansı tədbirlərin görülə biləcəyi açıqlanmayıb.

Münaqişə necə genişlənib?

Husilər iyul ayında Səudiyyə Ərəbistanına qarşı dəniz blokadası elan etdikdən sonra ölkəyə hücumlara başlayıblar. Bununla da ABŞ və İsrailin İrana zərbələri ilə başlayan regional münaqişədə yeni cəbhə açılıb.

“Əl Cəzirə”nin məlumatına görə, husilər Qırmızı dəniz sahillərində, o cümlədən strateji əhəmiyyət daşıyan Bab əl-Məndəb boğazı ətrafında geniş ərazilərdə irəliləyiş əldə ediblər.

• Səudiyyə Ərəbistanı–ABŞ danışıqlarında Qırmızı dəniz təhlükəsizliyi ön plandadır

Bu hadisələr mühüm dəniz nəqliyyatı marşrutlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Nəticədə dəniz ticarətinin təhlükəsizliyi münaqişəyə dair diplomatik müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Türkiyə və Pakistanın müdafiə öhdəlikləri sınaq qarşısındadır

Səudiyyə Ərəbistanına hücumların davam etdiyi bir vaxtda müttəfiq ölkələr Ər-Riyada hərbi dəstəyi artırırlar.

Böyük Britaniya Səudiyyə Ərəbistanına əlavə hərbi yardım göstərməyi planlaşdırır. Bu çərçivədə Britaniya Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus “Typhoon” qırıcıları raket və PUA hücumlarından müdafiə məqsədilə patrul uçuşları həyata keçirəcək. ABŞ və digər tərəfdaşlar da təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirirlər.

Lakin əsas siyasi sınaq avqustun 7-də Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif tərəfindən imzalanmış “Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi” ilə bağlıdır.

Sazişə əsasən, üç ölkədən hər hansı birinə silahlı hücum bütün tərəflərə qarşı hücum hesab olunur.

Son həftələrdə hücumlar saziş üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi məsələsini gündəmə gətirib. Sentyabrın sonlarında üç ölkənin xarici işlər nazirləri Səudiyyə Ərəbistanındakı mülki və iqtisadi obyektlərə hücumları, həmçinin Məkkənin hədəfə alındığı barədə məlumatları pisləyiblər. Husilər isə Məkkəyə hücum etdiklərini inkar edirlər.

Bundan sonra Türkiyə və Pakistan Səudiyyə Ərəbistanına hərbi qüvvələri qısa müddətdə göndərəcəklərini açıqlayıblar. Lakin tərəflər bu qüvvələrin hansı vəzifələri yerinə yetirəcəyini bildirməyiblər.

• Türkiyə və Pakistan Səudiyyə Ərəbistanına hərbçilər göndərəcək
• Ər-Riyadda Məkkə paktı üzrə komitə iclası keçiriləcək

Üç ölkənin saziş çərçivəsində hansı addımları atmağa hazır olduğu hələ də bəlli deyil.

Sazişdə NATO-nun kollektiv müdafiə prinsipinə bənzər müddəa nəzərdə tutulsa da, sentyabrın sonuna qədər nə Pakistan, nə də Türkiyə husilərə cavab zərbələri endirmişdi.

Pakistan isə “vaxtı gələndə” hərəkətə keçəcəyini bildirib.

“Al-Monitor”un təhlilinə görə, hücumlar üç ölkəni saziş üzrə öhdəliklərini gözləniləndən daha tez yerinə yetirməyə məcbur edir. Bununla belə, Türkiyənin husilərə qarşı hərbi əməliyyatlara birbaşa qoşulacağı ehtimalı azdır.

Ankara hücum əməliyyatlarına qatılmaq əvəzinə müdafiə xarakterli dəstəyə üstünlük verir.

Türkiyə münaqişənin diplomatik yolla həllinə çalışır

Bu arada Türkiyə Səudiyyə Ərəbistanına qarşı artan təhlükəsizlik təhdidlərini müzakirə etmək üçün region və Avropa ölkələrinin xarici işlər nazirlərini qəbul edir.

Ankaranın ABŞ ilə İran arasındakı münaqişənin diplomatik yolla həllinə çağıracağı, həmçinin Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarında sərbəst gəmiçiliyin əhəmiyyətini vurğulayacağı gözlənilir.

Türkiyə rəsmilərinin “Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi” çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı öhdəliklərini bir daha təsdiqləyəcəkləri də gözlənilir.

Səudiyyə Ərəbistanına iqtisadi təzyiq artır

Ər-Riyadın qarşısında duran əsas vəzifə ölkənin təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, aviasiya, neft ixracı və regional ticarətə ciddi ziyan vura biləcək uzunmüddətli qarşıdurmadan yayınmaqdır.

Husilər Səudiyyə Ərəbistanının sərhəddən uzaqda yerləşən obyektlərini də hədəfə ala bildiklərini göstəriblər. Səudiyyə Ərəbistanı qüvvələri isə qruplaşmanın hərbi imkanlarını zəiflətmək üçün əməliyyatlarını davam etdirirlər.

Digər ölkələrin əlavə hərbi yardımı Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarını gücləndirə bilər. Lakin bu addımlar gərginliyin daha da artması riskini yaradır.

Hava məkanı ilə bağlı xəbərdarlıqlar, Ər-Riyadın mərkəzində binaların bağlanması və “Aramco” ilə əlaqəli obyektlərə hücumlar münaqişənin iqtisadi təsirlərinin getdikcə genişləndiyini göstərir. Artıq onun nəticələri yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşmır.

Regionda diplomatik səylərin gücləndiyi bir vaxtda diqqət Ankara və digər paytaxtlarda keçirilən danışıqlara yönəlib. Əsas sual budur: bu danışıqlar hücumları azalda və münaqişənin daha geniş ərazilərə yayılmasının qarşısını ala biləcəkmi?

Teqlər

Səudiyyə Ərəbistanı husilər Qırmızı dəniz neft ixracı enerji təhlükəsizliyi neft bazarı Bab əl-Məndəb boğazı